تاردیگرید (Tardegrade) یا خرس آبی با توانایی تحمل خلأ فضا، تشعشعات مرگبار، دمای نزدیک به صفر مطلق و سالها بیآبی، یکی از مقاومترین موجودات روی زمین است و بههمین دلیل به موضوع جذابی برای پژوهشهای فضایی تبدیل شده است.
تاردیگرید یا خرس آبی، جانوری میکروسکوپی و هشتپا با قدمتی ۶۰۰ میلیون ساله، یکی از شگفتانگیزترین موجودات روی زمین است. این جانور که در سال ۱۷۷۳ توسط جانورشناس آلمانی کشف شد، بدنی شبیه به سیبزمینی و پاهای کوتاه و پهن دارد که باعث میشود با حالتی زمخت حرکت کند. این موجود آنقدر کوچک است که تنها زیر میکروسکوپ دیده میشود و ابعاد آن حدود نیم میلیمتر است، هرچند برخی گونهها تا ۱.۵ میلیمتر هم رشد میکنند.
مقاومت خارقالعاده در برابر شرایط سخت
تاردیگریدها به دستهای از جانوران بهنام «شدیددوستان» (Extremophiles) تعلق دارند که میتوانند در محیطهایی که برای بسیاری از موجودات کشنده است، زندگی کنند. این موجودات میتوانند تا ۳۰ سال بدون غذا یا آب زنده بمانند و این مدت برای برخی گونهها به یک قرن نیز میرسد! آنها در دماهای نزدیک به صفر مطلق، در دمای بالاتر از نقطه جوش آب، در فشار شش برابر عمیقترین نقاط دریاها و حتی در خلأ فضا نیز زنده میمانند.
راز این مقاومت، وجود پروتئینی به نام Dsup (سرکوبکننده آسیب) است که از DNA در برابر تابشهای یونیزه محافظت میکند. همچنین توانایی «نهانزیستی» (Cryptobiosis) به آنها اجازه میدهد تا در شرایط خشکی، تمام آب بدن خود را خارج کرده، به شکل یک توپ کوچک درآیند و ساعت زیستی خود را متوقف کنند. در این حالت، بهنظر میرسد که مردهاند، اما در واقع منتظر فرارسیدن شرایط مطلوب هستند.
سفر به فضا و آزمایشهای علمی
مقاومت تاردیگریدها آنها را به گزینهای جذاب برای پژوهشهای فضایی تبدیل کرده است. در سال ۲۰۰۷، گروهی از پژوهشگران اروپایی تعدادی تاردیگرید را روی بدنه یک راکت به مدت ۱۰ روز در مدار زمین قرار دادند. وقتی آنها به زمین بازگشتند، مشخص شد که ۶۸ درصد از آنها در این مأموریت زجرآور، بدون اکسیژن و در معرض تابشهای کشنده، زنده ماندهاند.
آزمایش دیگری به نام TARDIKISS نیز در آخرین پرواز شاتل فضایی انجام شد که هدف آن بررسی طول عمر، رشد، تولید مثل و مکانیسمهای ترمیم DNA این جانوران بود. مریخ بهعنوان یکی از مقاصد جذاب برای این آزمایشها مطرح است، زیرا خاک این سیاره حاوی آب است و دمای برخی نقاط آن در تابستان به ۲۰ درجه سانتیگراد میرسد؛ شرایطی که برای خرسهای آبی مناسب است، هرچند موقتی و بهدنبال آن شرایط بسیار نامطلوبی فرا میرسد.
با وجود این تواناییهای شگفتانگیز، دانشمندان تأکید دارند که تاردیگریدها منشأ فرازمینی ندارند و توانایی آنها برای زندهماندن در فضا، در واقع نتیجه واکنش به یکی از مشکلات قدیمی و متداول روی زمین یعنی کمبود آب است. آنها در خشکترین نقاط بیابانها نیز میتوانند زنده بمانند و پژوهش بر روی آنها میتواند به ما در درک بهتر مکانیسمهای بقا در شرایط سخت و امکان حیات در سیارات دیگر کمک کند.
